نرم‌افزار exoplan یکی از ابزارهای شناخته‌شده در دندانپزشکی دیجیتال است که توسط شرکت exocad جهت برنامه‌ریزی دیجیتال ایمپلنت و طراحی راهنماهای جراحی (Surgical Guides) توسعه یافته است. این نرم‌افزار به دندانپزشکان، متخصصان جراحی دهان و فک و صورت، و تکنسین‌های لابراتوار دندانپزشکی کمک می‌کند تا فرآیند کاشت ایمپلنت را با دقت و به صورت دیجیتال شبیه‌سازی کنند.

در ادامه، نمایی کلی از ویژگی‌ها و اهداف این نرم‌افزار ارائه شده است:

۱. کارکرد اصلی و اهداف

• برنامه‌ریزی مبتنی بر پروتز (Prosthetic-Driven Planning): با تلفیق داده‌های سی‌تی‌اسکن (CBCT/CT) بیمار و اسکن‌های سطح دندانی (از اسکنر داخل دهانی یا مدل گچی)، نرم‌افزار به کاربر اجازه می‌دهد موقعیت بهینه ایمپلنت را بر اساس طرح نهایی دندان و پروتز جراحی برنامه‌ریزی کند. این روش که به آن درمان معکوس (Backward Planning) نیز گفته می‌شود، پایداری ساختاری و زیبایی پروتز نهایی را بهبود می‌بخشد.

• طراحی راهنمای جراحی (Surgical Guide Design): از طریق ماژول کمکی Guide Creator، کاربران می‌توانند پس از اتمام موقعیت‌دهی ایمپلنت‌ها، اقدام به طراحی دستی و شخصی‌سازی‌شده‌ی شابلون‌های جراحی بر اساس آناتومی بیمار نمایند.

۲. ویژگی‌های کلیدی

• معماری باز و سازگار (Open Architecture): exoplan به یک برند یا تجهیزات خاص محدود نیست. این سیستم از فایل‌های خروجی استاندارد نظیر STL پشتیبانی کرده و با انواع پرینترهای سه‌بعدی، دستگاه‌های تراش (Milling) و اسکنرهای باز در بازار همخوانی دارد.
• کتابخانه‌های گسترده و به‌روز (Implant Libraries): این پلتفرم دسترسی به آرشیو جامعی از قطعات، مته‌ها، اسلیوها و فیکسچر ایمپلنت‌های متعلق به سازندگان معتبر دندانپزشکی را فراهم می‌کند تا طراحی گاید بر اساس کدهای فیزیکی واقعی همان کیت جراحی انجام پذیرد.
• یکپارچگی با نرم‌افزار طراحی پروتز: اتصال مستقیم بین exoplan و DentalCAD (نرم‌افزار اصلی طراحی پروتز شرکت exocad) به لابراتوار و پزشک این امکان را می‌دهد که دیتای برنامه‌ریزی جراحی را مستقیماً برای ساخت فوری یا موقت روکش‌های ایمپلنت انتقال دهند.
• فرآیند گام‌به‌گام جراحی (Wizard-based Workflow): نرم‌افزار از یک دستیار هوشمند و مرحله‌به‌مرحله بهره می‌برد که کاربر را از ورود اطلاعات بیمار و تطابق فایل‌ها تا طراحی نهایی گاید راهنمایی می‌کند و فرآیند یادگیری آن را آسان می‌سازد.

۳. مخاطبان اصلی

• دندانپزشکان و جراحان کاشت ایمپلنت: جهت شبیه‌سازی جراحی، کاهش ریسک‌های آناتومیک (مانند برخورد با عصب یا سینوس) و بهبود فرآیند درمان.
• لابراتوارهای دندانپزشکی: جهت همکاری نزدیک با دندانپزشک، طراحی پروتزهای موقت پیش از جراحی، و تولید شابلون‌های راهنما با پرینترهای سه‌بعدی.

سیر تحول و جزئیات نسخه جدید

شرکت اگزوکد پس از نزدیک به دو سال از معرفی نسخه ۳.۰ اگزوپلن، نسخه به‌روزرسانی‌شده سال ۲۰۲۶ این نرم‌افزار را ارائه کرده است. این نسخه جدید با بهره‌گیری از پایداری و کارایی هسته ۳.۱، بهبودها و اصلاحات فنی متعددی را به همراه دارد که کاربری آن را روان‌تر و دقیق‌تر می‌سازد.

نسخه ارائه‌شده مربوط به تاریخ ۲۰۲۶-۰۳-۰۵ است که آخرین مجموعه آپدیت‌شده از کتابخانه‌های ایمپلنت و سرجیکال گاید (شامل کیت‌های جراحی و اسلیوها) تا تاریخ ۲۰۲۶-۰۶-۰۶ به‌طور کامل روی آن نصب و یکپارچه‌سازی شده است تا کاربران به جدیدترین تجهیزات برندهای معتبر دسترسی داشته باشند.

آخرین نسخه نرم افزار اگزوپلن دارای تغییرات و بهبود های زیاد بوده که در زیر به آن اشاره خوهد شد:

ویژگی‌های جدید کاربردی (New Features)

در نسخه‌های اخیر و به‌ویژه نسخه جدید، قابلیت‌های متعددی جهت تسهیل فرآیند درمان اضافه شده است:

• برنامه‌ریزی دو فک در یک جلسه (Dual-jaw Planning): امکان برنامه‌ریزی ایمپلنت دو فک، طراحی گاید جراحی و طراحی گاید فیکسیشن همگی در قالب یک جلسه کاری مشترک (Workflow Session) فراهم شده است.
• ویرایشگر سه‌بعدی سطح (3D Surface Editor): ابزار جدیدی برای ویرایش مش (Mesh) که قابلیت‌های شکل‌دهی آزاد (Free-forming) و برش دادن (Cropping) را با یکدیگر ترکیب کرده است.
• حالت برنامه‌ریزی سریع اولیه (Rapid Pre-Planning): جریان کاری سریعی برای دندانپزشکان جهت بررسی وضعیت آناتومیک بیمار، قرارگیری اولیه ایمپلنت‌ها، پین‌های آنکور، اسلیوها و پروتزها ارائه می‌دهد که برای بهبود ارتباط و مشاوره با بیمار بسیار مفید است.

• ابزار مدیریت تصویر و اسکرین‌شات: ابزاری جدید در منوی Tools برای ثبت، دسته‌بندی و حاشیه‌نویسی تصاویر در داخل نرم‌افزار.
• حالت ناشناس (Incognito Mode): امکان تار کردن نام و تاریخ تولد بیمار در بخش‌های اصلی نرم‌افزار (مانند DICOM Control) جهت حفظ حریم خصوصی اطلاعات بیمار.
• مدیریت کتابخانه‌ها (Library Manager): ابزاری برای دانلود مستقیم کتابخانه‌های ایمپلنت و قطعات جانبی متناسب با تاییدیه‌های قانونی مارکت‌های مختلف.
• حالت پیشرفته چیدمان دندان: اضافه شدن قابلیت Anatomic Morphing (مشابه DentalCAD 3.1) در مرحله چیدمان دندان.
• پشتیبانی از ایمپلنت‌های دارای پلتفرم زاویه‌دار (Angulated Platform).

ویژگی‌های تغییر یافته و بهبودیافته (Changed Features)

• بررسی تداخل‌های آناتومیک: در صورت وجود برخورد یا تداخل (Collision) بین بخش‌های تهاجمی فک بالا و پایین، نرم‌افزار امکان نادیده گرفتن این برخورد و ادامه کار را فراهم می‌کند. این تصمیم در گزارش نهایی برنامه‌ریزی ثبت می‌شود.
• ابزار اندازه‌گیری (Measurement Tool): قابلیت انجام چندین اندازه‌گیری همزمان در تمامی نماها (به جز نمای پانوراما) به همراه پیش‌نمایش و امکان یادداشت‌گذاری اضافه شده است.
• پایداری طراحی شابلون جراحی: بهبود پایداری در مرحله ادغام (Merge) شابلون جراحی که منجر به کاهش خطاهای فرآیند ادغام در موارد اسکن دوگانه (Dual-scan) می‌شود.
• فرمت‌های خروجی مش: امکان ذخیره مش‌ها با فرمت‌های استاندارد stl ،ply ،off و obj فراهم شده است.
• سرعت پردازش: فرآیند استخراج خودکار مش از داده‌های CT در مرحله انطباق داده‌ها سرعت بیشتری یافته است.

مشکلات برطرف‌شده (Resolved Issues)

تعداد زیادی از باگ‌های گزارش‌شده در نسخه‌های قبلی در این آپدیت برطرف شده‌اند؛ از جمله:

• رفع مشکل عدم صدور فایل خروجی در مواردی که نام بیمار در دیتای DICOM حاوی کاراکترهای نامعتبر XML بود.
• اصلاح خطاهای مربوط به نمایش خط‌کش و فواصل در تصاویر مقطعی (Cross-section) گزارش جراحی.
• رفع مشکل کرش‌های ناگهانی نرم‌افزار در زمان جابه‌جایی ایمپلنت‌های دارای سوپراستراکچر در نماهای فرعی چشمی.
• اصلاح موقعیت قرارگیری اسلیوهای یونیورسال در ارتفاع‌های خاص و پیشگیری از خطای ناهماهنگی پروتکل دریل و اسلیو.